Konkordato

Konkordato, mali durumu bozulan borçlunun alacaklılarının nitelikli çoğunluğuyla anlaşarak ve mahkemenin onayıyla borçlarını vade veya indirim yoluyla yeniden düzenlediği bir cebri icra içi uzlaşma kurumudur. Amaç, iflasa göre hem borçlu hem alacaklılar için daha iyi bir sonuç elde etmek, yaşayabilir işletmeleri tasfiye etmeden kurtarmaktır. Bugünkü sistem büyük ölçüde 7101 sayılı Kanunla (2018) kurulmuş; iflasın ertelenmesi kaldırılarak yerini mühlet ve komiser denetimine dayalı konkordato almıştır.

Talep, yetkili mahkeme ve belgeler

• Kim talep eder? Konkordato yalnızca tacirlere özgü değildir: “herhangi bir borçlu” başvurabilir. Ayrıca iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir (İİK m.285/2).
• Yetkili ve görevli mahkeme: İflasa tabi borçlu için İİK m.154/1 veya 154/2’deki yerdeki (muamele merkezi; yurt dışı merkezli işletmede Türkiye’deki merkez şube), iflasa tabi olmayan borçlu için yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir (İİK m.285/3).
• Gider avansı: Talepte bulunan, Adalet Bakanlığı tarifesindeki konkordato gider avansını yatırmak zorundadır (İİK m.285/4).

Borçlu talebine şu belgeleri ekler (İİK m.286/1):

• Borçların hangi oranda ve vadede ödeneceğini ve finansman kaynağını gösteren konkordato ön projesi,
• Malvarlığını gösteren belgeler; defter tutmakla yükümlüyse son bilanço, gelir tablosu, işletmenin devamlılığı esasına göre ve aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanmış ara bilançolar vb.,
• Alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumlarını gösteren liste,
• Projeye göre alacaklıların eline geçecek miktar ile iflas hâlinde geçebilecek miktarı karşılaştıran tablo,
• Yetkili bağımsız denetim kuruluşunun teklifin gerçekleşeceğine dair makul güvence veren raporu.

Konkordatoyu alacaklı talep etmişse, borçlu bu belgeleri mahkemenin verdiği makul sürede eksiksiz sunmalıdır; belgelerin hazırlanma masrafı alacaklıya aittir. Belgeler sunulmazsa geçici mühlet verilmez ve talep reddedilir (İİK m.287/2).

Geçici mühlet

Mahkeme m.286’daki belgelerin eksiksiz olduğunu tespit edince derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığını korumak için gerekli tedbirleri alır (İİK m.287/1). Aynı kararla bir geçici konkordato komiseri görevlendirilir; alacaklı sayısı ve alacak miktarı gerektiriyorsa üç komiser atanabilir (İİK m.287/3).

• Süre: Geçici mühlet üç aydır; borçlu veya geçici komiserin talebiyle en fazla iki ay uzatılabilir. Toplam süre beş ayı geçemez (İİK m.287/4).
• Kanun yolu: Geçici mühlet talebinin kabulü, komiser görevlendirilmesi, uzatma ve tedbir kararlarına karşı kanun yoluna başvurulamaz (İİK m.287/6).
• İlan ve itiraz: Karar Ticaret Sicili Gazetesi ile Basın İlan Kurumunun resmî ilan portalında ilan edilir ve tapu, vergi dairesi, bankalar birliği gibi yerlere bildirilir. Alacaklılar ilandan itibaren yedi günlük kesin süre içinde itiraz ederek mühlet verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını ileri sürebilir (İİK m.288/2).

Kesin mühlet

Mahkeme kesin mühlet kararını geçici mühlet içinde verir. Bunun için borçluyu ve varsa talepte bulunan alacaklıyı duruşmaya çağırır; geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar; itiraz eden alacaklıların sebepleri de değerlendirilir (İİK m.289/1-2).

• Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir (İİK m.289/3).
• Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin gerekçeli raporu ve talebi (veya borçlunun talebi) üzerine altı aya kadar uzatılabilir; talep kesin mühlet bitmeden yapılmalıdır (İİK m.289/5).
• Mahkeme, yedi alacaklıyı geçmeyen ve tek sayıda üyeden oluşan, ücretsiz bir alacaklılar kurulu oluşturabilir (İİK m.289/4).
• Kesin mühlet talebinin kabulüne karşı kanun yolu yoktur. Talep reddedilir ve borçlu hakkında iflas kararı verilmezse borçlu veya talepte bulunan alacaklı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa gidebilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (İİK m.293/1-2).

Mühletin sonuçları

Alacaklılar bakımından

• Takip muamelesiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez (İİK m.294/1).
• İstisna: İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar (işçi alacakları, nafaka vb.) için haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m.294/2).
• Tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle teminat altına alınmamış alacaklara faiz işlemesi durur (İİK m.294/3).
• Takas İİK m.200–201’e tabidir; uygulamada geçici mühletin ilanı tarihi esas alınır (İİK m.294/4).

Rehinli alacaklılar bakımından

Mühlet sırasında rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış takibe devam edilebilir; ancak bu takipte muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli mal satılamaz (İİK m.295/1). Rehinli malın işletmede kullanılması öngörülmüyorsa veya kıymeti düşecek ya da muhafazası masraflıysa mahkeme izniyle satışına izin verilebilir (İİK m.295/2).

Sözleşmeler ve borçlu bakımından

• İşletmenin faaliyeti için önemli sözleşmelerin devamı esastır; konkordato talebini fesih sebebi sayan veya borcu muaccel kılan sözleşme hükümleri uygulanmaz (İİK m.296/1).
• Borçlu, komiserin nezareti altında işlerine devam eder; mahkeme bazı işlemleri komiser iznine bağlayabilir veya işletmenin faaliyetini komisere devredebilir (İİK m.297/1).
• Borçlu mahkemenin izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarrufta bulunamaz; taşınmazını, işletme için önemli taşınırlarını ve devamlı tesisatını devredemez ve takyit edemez. Aksi hâlde işlemler hükümsüzdür (İİK m.297/2). Mahkeme bu konuda karar vermeden önce komiserin görüşünü almak zorundadır; alacaklılar kurulunun muvafakatini arayan ibare Anayasa Mahkemesinin 4/4/2024 tarihli ve E.2024/10, K.2024/97 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Mühletin sona ermesi ve iflas

• Amaçlanan iyileşme kesin mühlet bitmeden gerçekleşirse komiserin raporu üzerine mahkeme resen kesin mühleti kaldırır ve talebi reddeder (İİK m.291).
• İflasa tabi borçlu bakımından malvarlığının korunması için iflas gerekiyorsa, konkordatonun başarıya ulaşamayacağı anlaşılıyorsa, borçlu m.297’ye veya komiserin talimatlarına aykırı davranıyor ya da alacaklıları zarara uğratma amacı güdüyorsa veya borca batık sermaye şirketi ya da kooperatif talebinden feragat ederse mahkeme kesin mühleti kaldırır, talebi reddeder ve borçlunun iflasına resen karar verir (İİK m.292/1). İflasa tabi olmayan borçluda yalnızca talep reddedilir (İİK m.292/2).

Alacakların bildirilmesi ve alacaklılar toplantısı

Komiser ilanla alacaklıları ilandan itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder; alacağını bildirmeyen alacaklı, bilançoda kayıtlı değilse proje müzakerelerine kabul edilmez (İİK m.299). Projenin hazırlanması ve alacakların tahkikinden sonra alacaklılar toplantıya çağrılır; toplantı ilandan en az on beş gün sonra yapılır (İİK m.301).

• Oylamaya yalnızca projeden etkilenen alacaklılar katılır.
• Birinci sıra imtiyazlı alacaklılar, borçlunun eşi ve çocuğu ile borçlunun ve (evlilik sona ermiş olsa bile) eşinin ana, baba ve kardeşleri çoğunluk hesabında dikkate alınmaz.
• Rehinli alacaklar, m.298’e göre takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kalan kısımları için hesaba katılır.
• Toplantının bitiminden itibaren yedi gün içinde gerçekleşen katılımlar (iltihak) da kabul edilir (İİK m.302/7).

Tasdik

Mahkeme, komiserin gerekçeli raporunu aldıktan sonra kısa sürede ve her hâlde kesin mühlet içinde karar vermek zorundadır; gerekirse mühlet hükümlerinin devamına en çok altı ay süreyle karar verebilir (İİK m.304).

Tasdik şartları (İİK m.305/1):

1. Teklif edilen tutarın, iflas hâlinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olması,
2. Teklifin borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması,
3. Projenin m.302’deki çoğunlukla kabul edilmiş olması,
4. Birinci sıra imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin ve komiser izniyle mühlet içinde yapılan borçların ifasının yeterli teminata bağlanmış olması,
5. Yargılama giderleri ile harcın tasdikten önce borçlu tarafından depo edilmiş olması.

Tasdik kararında alacaklıların ne ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve ödeme takvimi gösterilir; uygulamayı izlemek için kayyım atanabilir (İİK m.306). Borçlunun talebiyle rehinli malın muhafazası ve satışı, şartları varsa karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir (İİK m.307).

Konkordato tasdik edilmezse talep reddedilir; borçlu iflasa tabi ise ve doğrudan iflas sebeplerinden biri varsa mahkeme resen iflasına karar verir (İİK m.308). Konkordato hakkındaki karara karşı borçlu veya talepte bulunan alacaklı tebliğden, itiraz eden diğer alacaklılar tasdik kararının ilanından itibaren iki hafta içinde istinafa; bölge adliye mahkemesi kararına karşı iki hafta içinde temyize gidebilir (İİK m.308/a; süreler 7499 sayılı Kanunla iki haftaya çıkarılmıştır).

Tasdikin sonuçları

• Konkordato tasdik kararıyla bağlayıcı hâle gelir; projede, tasdik kararının kesinleşmesiyle bağlayıcı olacağı da kararlaştırılabilir (İİK m.308/c-1).
• Bağlayıcı konkordato, talepten önce veya komiser izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için mecburidir. Ancak birinci sıra imtiyazlı alacaklar, rehinli alacakların rehin değeriyle karşılanan kısmı ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları bu bağlayıcılığın dışındadır (İİK m.308/c-2, 3).
• Komiserin izniyle geçici mühletten sonra yapılan borçlar adi konkordatoda konkordato şartlarına tabi değildir ve rehinli alacaklardan hemen sonra ödenir (İİK m.308/c-4).
• Bağlayıcılık, geçici mühletten önce başlamış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizleri düşürür (İİK m.308/ç).
• Alacakları itiraza uğramış alacaklılar tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açabilir (İİK m.308/b).

Kendisine karşı proje uyarınca ödeme yapılmayan alacaklı, konkordatonun kendisi hakkında feshini (kısmen fesih) isteyebilir (İİK m.308/e). Kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun tamamen feshini ise her alacaklı isteyebilir (İİK m.308/f).

Konkordatonun türleri

İflastan sonra konkordatoda alacaklıların kabul ettiği toplantı tarihinden tasdik tarihine kadar müflisin mallarının paraya çevrilmesi durur; bu süre altı ayı geçemez (İİK m.309/3).

Özet

• Konkordatoyu her borçlu talep edebilir; iflas isteyebilecek alacaklı da süreci başlatabilir. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
• Belgeler eksiksizse derhâl geçici mühlet verilir: 3 ay + en çok 2 ay (toplam 5 ay); geçici mühlet kesin mühletin sonuçlarını doğurur.
• Kesin mühlet 1 yıldır, 6 aya kadar uzatılabilir; alacaklılar kurulu en çok 7 ve tek sayıda üyeden oluşur.
• Mühlette 6183 dahil hiçbir takip yapılamaz; birinci sıra imtiyazlılar haciz yoluna, rehinliler satışsız rehin takibine başvurabilir.
• Kabul çoğunluğu: alacaklıların ve alacakların yarısı veya alacaklıların dörtte biri ve alacakların üçte ikisi; yakın akrabalar ve birinci sıra imtiyazlılar hesaba katılmaz.
• Tasdik için iflastan iyi sonuç, orantılılık, çoğunluk, birinci sıra alacaklar için teminat ve giderlerin depo edilmesi gerekir.
• Tasdik edilen konkordato talepten önce doğan alacaklar için bağlayıcıdır; birinci sıra imtiyazlı, rehinle karşılanan ve 6183 kapsamındaki alacaklar hariçtir.
• Kanun yolu süreleri 7499 sayılı Kanunla iki haftadır; iflastan sonra konkordato tasfiyede yalnız bir kez istenebilir.