Ödeme Emrine İtiraz ve İtirazın Kaldırılması

İlamsız takibin kaderi borçlunun tutumuna bağlıdır: borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip kendiliğinden durur. Alacaklı ise durmuş takibi canlandırmak için iki yoldan birini seçer: genel mahkemede itirazın iptali davası açar veya elinde kanunda sayılan nitelikte bir belge varsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister. Bu not itirazın kendisini ve icra mahkemesindeki kaldırma yolunu; itirazın iptali ile menfi tespit ve istirdat davaları ise ayrı notta incelenmektedir.

Ödeme emrine itiraz

Süre, yer ve şekil

İtiraz icra mahkemesine değil icra dairesine yapılır (kambiyo takibinde ise durum farklıdır). Takibi yapan daireden başka bir icra dairesine yapılan itiraz da geçerlidir; o daire masrafı alarak itirazı derhal yetkili daireye gönderir (m.62/1). İtiraz, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde bir muhtırayla alacaklıya tebliğ edilir (m.62).

İtirazda dikkat edilecek noktalar:

• Borçlu, takip ve dava işlemlerine esas olmak üzere yurt içinde bir adres bildirmek zorundadır (m.62).
• Borcun bir kısmına itiraz edilecekse itiraz edilen kısım ve miktar açıkça gösterilmelidir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılır (m.62).
• Senetteki imzaya itiraz ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; aksi halde takip yönünden imza kabul edilmiş sayılır (m.62).
• İtirazın gerekçeli olması zorunlu değildir; “borcum yoktur” demek yeterlidir. Ancak itirazın kaldırılması duruşmasında borçlu, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez (m.63).

İtirazın etkisi

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; kısmi itirazda takip, kabul edilen miktar için devam eder (m.66/1). Borçlu imzayı reddetmişse alacaklı icra dairesinden karşılaştırmaya elverişli imzaların getirilmesini isteyebilir (m.66/2).

Gecikmiş itiraz

Borçlu, kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemediyse, paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir. Bunun için engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde, mazeretini gösteren delillerle birlikte itirazını, sebeplerini ve dayanaklarını bildirmesi ve duruşma masraflarını ödemesi gerekir (m.65/1–2).

Gecikmiş itiraz icra mahkemesince evrak üzerinde incelenir; mahkeme gerekirse tarafları davet eder. Mazeretin kabulü halinde takip durur ve alacaklı aynı oturumda itirazın kaldırılmasını sözlü olarak isteyebilir. Daha önce haciz konulmuşsa alacaklı, mazeretin kabulü kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemez veya itirazın iptali davası açmazsa haciz kalkar (m.65/son).

İtirazın kaldırılması: genel çerçeve

İtirazın kaldırılması, icra mahkemesinde yürüyen, sınırlı delille yapılan ve dar kapsamlı bir incelemedir. Mahkeme alacağın varlığını genel hükümlere göre araştırmaz; yalnızca kanunda sayılan belgelerin bulunup bulunmadığına bakar. Bu nedenle verilen karar alacağın varlığı konusunda maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; taraflar genel mahkemede dava açabilir.

İtirazın kesin olarak kaldırılması

Belgelerin niteliği

m.68 belgeleri üç gruptur:

1. İmzası ikrar edilmiş borç ikrarı içeren adi senet (borçlunun itirazında imzayı inkâr etmemesi ikrar sayılır).
2. Noterlikçe onaylanmış borç ikrarı içeren senet.
3. Resmi dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya belge.

Kredi ilişkilerinde m.68/b özel bir kural getirir: krediyi kullandıran taraf, hesap özetini dönem sonlarını izleyen on beş gün içinde noter aracılığıyla göndermek zorundadır. Alındığından itibaren bir ay içinde itiraz edilmeyen hesap özetleri, kredi sözleşmeleri, ihtarnameler ve usulüne uygun diğer belgeler m.68/1’deki belgelerden sayılır (m.68/b).

İnceleme ve karar

Borçlu itirazını haklı gösterecek hiçbir belge sunamazsa mahkeme itirazın kaldırılmasına karar verir; borçlunun itirazı da m.68/1’deki nitelikte bir senet, makbuz veya belgeye dayanıyorsa talep reddedilir (m.68/2–3). Borçlu, murisine ait bir borç için takip edilip terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse ilam getirmesi için kendisine mühlet verilir; bunun dışında iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz (m.68/4).

Borçlunun sunduğu belgedeki imzayı alacaklı inkâr ederse imza incelemesi m.68/a usulüyle yapılır; imza alacaklıya aitse talep reddedilir ve alacaklı belgedeki değerin yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (m.68/5).

İtirazın geçici olarak kaldırılması

Takip adi (hususi) bir senede dayanıyor ve borçlu itirazında imzayı inkâr etmişse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir (m.68/a/1). İnceleme yalnızca imzanın kime ait olduğuyla sınırlıdır.

• İmzayı inkâr eden borçlu, takibi yapan dairenin yetki çevresindeyse mazeretini önceden bildirip belgelemediği sürece duruşmada bizzat bulunmak zorundadır (m.68/a/2).
• Mahkeme, karşılaştırmaya elverişli imzalar, borçluya yazdırılan yazı ve attırılan imza veya diğer delillerle imzanın borçluya ait olduğu kanısına varırsa itirazı geçici olarak kaldırır; gerekirse oturumu en fazla bir kez erteleyecek biçimde bilirkişi incelemesi yaptırır (m.68/a/3).
• Mazeretsiz duruşmaya gelmeyen borçlu hakkında başka bir inceleme yapılmadan itirazın geçici kaldırılmasına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına karar verilir; bunun için bu sonucun davetiyeye yazılması şarttır.
• İmzanın borçluya ait olduğuna karar verilirse borçlu yine yüzde on para cezasına mahkûm edilir.
• Borçlu inkâr ettiği imzayı, en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği oturumda kabul ederse para cezasına ve yargılama giderine mahkûm edilmez (kötü niyetle takibe sebep olma hali hariç).

Geçici kaldırmanın sonuçları: borçtan kurtulma davası

Geçici kaldırma kararı verilir ve ödeme emrindeki süre geçmişse alacaklının talebiyle borçlunun malları üzerine geçici haciz konur (m.69/1).

Bu davanın dinlenebilmesi için borçlu, dava konusu alacağın yüzde on beşini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakden yatırmalı veya aynı değerde menkul kıymet ya da banka teminat mektubu vermelidir; aksi halde dava reddedilir (m.69/2). Borçlu yedi gün içinde dava açmaz veya davası reddedilirse itirazın kaldırılması kararı ve geçici haciz kesinleşir (m.69/3). Borçtan kurtulma davasında haksız çıkan taraf, dava veya hükmolunan şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (m.69/son).

Tazminat ve kararın etkisi

İtirazın kaldırılması talebi esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse borçlu, aynı nedenlerle reddedilirse alacaklı, karşı tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (m.68/son; geçici kaldırmada m.68/a/son). Borçlu menfi tespit veya istirdat davası, alacaklı genel mahkemede dava açarsa tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir ve davayı kazanan taraf için daha önce hükmedilen tazminat kalkar.

İcra mahkemesi itirazın kaldırılması talebi üzerine iki tarafı davet eder ve m.18’e göre karar verir (m.70). Takibin kesinleşmesinden sonra borçlu, borcun itfa edildiğini veya alacaklının mühlet verdiğini noterce onaylı ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederse icra mahkemesinden takibin iptalini veya ertelenmesini her zaman isteyebilir (m.71/1).

Özet

• Ödeme emrine itiraz, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine dilekçeyle veya sözlü yapılır; süresinde itiraz takibi durdurur (m.62, m.66).
• Kısmi itirazda miktar, imza itirazında inkâr açıkça belirtilmelidir; aksi halde itiraz yapılmamış veya imza kabul edilmiş sayılır (m.62).
• Gecikmiş itiraz, engelin kalkmasından itibaren üç gün içinde ve paraya çevirme bitene kadar yapılabilir (m.65).
• Kesin kaldırma için m.68 belgeleri gerekir; süre itirazın tebliğinden itibaren altı aydır ve kaçırılırsa yeniden ilamsız takip yapılamaz.
• Geçici kaldırma, imzası inkâr edilen adi senetlerde yalnız imza incelemesiyle yapılır; ardından geçici haciz konabilir (m.68/a, m.69).
• Borçtan kurtulma davası, geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde ve %15 teminatla açılır (m.69).
• Haksız çıkan taraf en az %20 tazminata, imzasını haksız inkâr eden %10 para cezasına mahkûm edilir.