Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), yargılama sonunda kurulan mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan ve sanığı beş yıllık bir denetim süresine tabi tutan bir kurumdur. Denetim süresi iyi hâlle geçirilirse hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Kurum, CMK m.231’in 5 ilâ 14. fıkralarında düzenlenmiştir. Bu fıkraların tamamı 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiş olup değişiklik 31/7/2026’da yürürlüğe girmiştir. Bu notta güncel metin esas alınmıştır.
Kavram ve hukuki niteliği
Aynı fıkranın son cümlesine göre HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Bundan şu sonuçlar çıkar:
- Mahkeme önce mahkûmiyet hükmünü kurar; sonra bu hükmün açıklanmasını geri bırakır. Yani HAGB, beraat edecek sanık için uygulanacak bir kurum değildir.
- Geri bırakılan hüküm, kesinleşmiş bir mahkûmiyet gibi sonuç doğurmaz. Müsadere ise bunun istisnasıdır; müsadereye ilişkin kısım uygulanır.
- “Verilebilir” ifadesi, şartlar oluşsa bile mahkemenin takdir yetkisi bulunduğunu gösterir.
- “Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır” ifadesi, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda önce uzlaştırma usulünün işletilmesi gerektiğine işaret eder.
HAGB’nin şartları
Ceza miktarına ilişkin şart
Sınır, suçun kanundaki cezası değil, hükmolunan sonuç cezadır. Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Örneğin kanuni cezası üç yıldan yedi yıla kadar olan bir suçta indirimlerle sonuç ceza iki yıla düşmüşse HAGB’ye engel yoktur.
Sanığa ilişkin şartlar
Fıkranın (c) bendi üçüncü şartı koyar: suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Ceza sınırı | Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası (f.5) |
| Sabıka | Daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet olmaması; taksirli suçtan mahkûmiyet engel değildir (f.6-a) |
| Olumlu kanaat | Kişilik ve duruşmadaki tutum gözetilerek yeniden suç işlemeyeceği kanaati (f.6-b) |
| Zararın giderilmesi | Zararın tamamen giderilmesi (f.6-c); derhâl giderilemiyorsa denetim süresince aylık taksitlerle giderme koşulu (f.9) |
| Kapsam dışı olmama | Suç m.231/14’teki suçlardan olmamalı |
Zararın derhâl giderilememesi tek başına HAGB’ye engel değildir. M.231/9’a göre sanık hakkında, mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir.
Sanığın HAGB’yi kabul etmemesi
7589 sayılı Kanunla yeniden kaleme alınan m.231’de, sanığın HAGB’yi kabul etmemesine bir sonuç bağlayan bir hüküm yer almamaktadır; şartlar f.5 ve f.6’da sayılanlardan ibarettir. Buna karşılık basit yargılama usulünde mahkemenin HAGB’ye karar verebilmesi, uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydına bağlıdır (CMK m.251/4). Bu iki düzenleme arasındaki fark sınavda ayırt edici bir nokta olabilir.
HAGB’nin sonuçları
Erteleme ve seçenek yaptırım yasağı
Açıklanması geri bırakılan hükümde mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez (m.231/7). Mahkeme bu üç kurumdan yalnız birini seçebilir: HAGB’ye karar verirse aynı hükümde erteleme veya seçenek yaptırım uygulayamaz.
Denetim süresi
Denetim süresi içinde, bir yılı aşmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle sanığa denetimli serbestlik tedbiri olarak şu yükümlülükler yüklenebilir (m.231/8):
- Meslek veya sanat sahibi değilse bir eğitim programına devam etmesi,
- Meslek veya sanat sahibiyse bir kamu kurumunda veya aynı mesleği icra eden bir başkasının gözetiminde ücret karşılığında çalıştırılması,
- Belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmekle yükümlü kılınması veya takdir edilecek başka bir yükümlülük.
Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
Denetim süresinin iyi hâlle geçirilmesi
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m.231/10). Sanık hakkında beraat değil düşme kararı verildiğine dikkat edilmelidir.
Denetim süresinde ihlal
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar (m.231/11). Ancak mahkeme, yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek şunlardan birine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir:
- Cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesi,
- Koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesi,
- Koşulları varsa seçenek yaptırımlara çevrilmesi.
Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnız bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapabilir (m.231/11).
Kanun yolu
HAGB kararına karşı kanun yolu 7499 sayılı Kanunla itirazdan istinafa çevrilmiş, 7589 sayılı Kanunla fıkra yeniden düzenlenmiştir.
Aynı fıkraya göre HAGB kararı ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyizde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. M.272/3 saklı tutulduğundan, istinafa kapalı hükümlere (ör. sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dahil adli para cezalarına ilişkin hükümler) ilişkin HAGB kararları da istinaf edilemez.
Kayıt ve uygulanmayacağı suçlar
HAGB kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istendiğinde, maddede belirtilen amaçla kullanılabilir (m.231/13). Bu kayıt sayesinde denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB verilmesi engellenir.
M.231/14’e göre HAGB hükümleri şu suçlar hakkında uygulanmaz:
- İşkence ve eziyet suçları,
- Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar.
Benzer kurumlarla ilişki
| Ölçüt | HAGB (CMK m.231) | Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171) |
|---|---|---|
| Karar veren | Mahkeme | Cumhuriyet savcısı |
| Aşama | Yargılama sonunda, hüküm kurulduktan sonra | Soruşturma sonunda, dava açılmadan |
| Sınır | Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası | Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suç |
| Süre | Beş yıl denetim süresi | Beş yıl erteleme süresi |
| Başarı sonucu | Hüküm ortadan kaldırılır, dava düşer | Kovuşturmaya yer olmadığı kararı |
Özel yargılama usullerinde de HAGB’ye yer verilmiştir: seri muhakemede Cumhuriyet savcısı, koşulları varsa m.231’i kıyasen uygulayabilir (m.250/6); basit yargılamada ise mahkeme, sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması kaydıyla HAGB’ye karar verebilir (m.251/4).
Özet
- HAGB, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise mahkemenin takdirine bağlı olarak verilir; müsadere hariç hüküm sonuç doğurmaz (CMK m.231/5).
- Şartlar: önceden kasıtlı suçtan mahkûmiyet olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın tamamen giderilmesi (m.231/6); zarar aylık taksitlerle de giderilebilir (m.231/9).
- HAGB verilen hükümde hapis cezası ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (m.231/7).
- Denetim süresi beş yıldır; bu sürede kasıtlı suç nedeniyle ikinci HAGB verilemez, dava zamanaşımı durur (m.231/8).
- Süre iyi hâlle geçerse dava düşer; ihlalde hüküm açıklanır, ancak mahkeme kısmi infazsızlık, erteleme veya seçenek yaptırımla yeni hüküm kurabilir (m.231/10-11).
- HAGB kararına karşı yol istinaftır (m.231/12); işkence ve eziyet ile kamu görevlisinin AY m.17 kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarında HAGB uygulanmaz (m.231/14).