Avukatlar, mesleklerini ancak bir baronun levhasına yazılarak yapabilir; bu nedenle baro, mesleğin hem kapısı hem de denetçisidir. Barolar ve bunların üst kuruluşu olan Türkiye Barolar Birliği (TBB), Anayasa m.135’teki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarındandır. Bu konu HMGS’de organların sayısı, görev süreleri, kıdem şartları, toplantı yeter sayıları ve 2020 yılında 7249 sayılı Kanunla getirilen “aynı ilde birden fazla baro” düzeni üzerinden sorulur.
Baroların hukuki niteliği
Barolar kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamaz; protokolde İl Cumhuriyet Başsavcısının yanında yer alır (m.76/2-3). Barolar kuruluşlarını TBB’ye bildirmekle tüzel kişilik kazanır (m.77/3).
Baro kurulması ve aynı ilde birden fazla baro
- Bölgesinde en az otuz avukat bulunan her il merkezinde bir baro kurulur. Baro kurulamayan yerlerin en yakın baroya bağlanmasına veya birleştirilmesine TBB karar verir (m.77/1-2).
- 7249 sayılı Kanunla (2020) beş binden fazla avukat bulunan illerde asgari iki bin avukatla yeni bir baro kurulabilmesi kabul edilmiştir. Kuruluş için iki bin avukatın imzası ve dört kişilik kurucular kurulu listesi TBB’ye verilir; kurucular kurulu en geç altı ay içinde kuruluş genel kurulunu toplar.
- Aynı ildeki barolar, tüzel kişilik kazanma tarihine göre il adıyla numaralandırılır.
- Bu şekilde kurulan baroda avukat sayısı iki binin altına düşerse TBB eksikliğin altı ay içinde giderilmesini ister; giderilmezse baronun tüzel kişiliğine TBB son verir. Avukatlar on beş gün içinde o ildeki diğer bir baroya kaydolur.
- Bir ilde birden fazla baro varsa avukat bunlardan birinin levhasına yazılır (m.66/1). Birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi adli yardım bürosunu kurar (m.177/2).
Organlara son verme ve faaliyetten men
Amaçları dışında faaliyet gösteren barolar ile TBB’nin sorumlu organlarının görevlerine son verilmesine, Adalet Bakanlığının veya Cumhuriyet Başsavcılığının istemiyle asliye hukuk mahkemesi basit usulle karar verir; dava en geç üç ay içinde sonuçlandırılır ve yeni organlar bir ay içinde seçilir. Gecikmesinde sakınca olan hâllerde vali baro veya TBB’yi faaliyetten men edebilir; karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse kendiliğinden kalkar (m.77). Bu hükümler baro genel kurulu hakkında uygulanmaz.
Baronun organları
Baronun altı organı vardır: genel kurul, yönetim kurulu, baro başkanlığı, başkanlık divanı, disiplin kurulu ve denetleme kurulu (m.79). Baro görevleri ücretsizdir (m.78/1); buna karşılık TBB başkanlığı, başkan yardımcılığı, genel sekreterliği ve saymanlığı ücretlidir (m.112).
Genel kurul
Baro genel kurulu baronun en yüksek organı olup levhada yazılı bütün avukatlardan oluşur (m.80). Organları ve TBB delegelerini seçer, keseneği belirler, bütçeyi onaylar, yönetim kurulunu ibra eder, avukat bürolarının niteliklerini belirler (m.81).
- Olağan toplantı: Son rakamı çift olan yıllarda, iki yılda bir, Ekim ayının ilk haftasında (m.82).
- Olağanüstü toplantı: TBB, baro başkanı, yönetim veya denetleme kurulu çağırabilir; levhadaki avukatların beşte biri yazılı istemde bulunursa baro başkanı on beş gün içinde çağırmak zorundadır (m.83).
- Katılma yükümlülüğü: Haklı neden olmadan katılmayan veya oy kullanmayan avukata ilçe seçim kurulu başkanınca yıllık keseneğin üçte biri oranında para cezası verilir (m.86).
- Yeter sayı: İlk toplantı levhadaki avukatların yarıdan bir fazlası ile yapılır. Çoğunluk sağlanamazsa toplantı bir hafta sonraya (en geç on beş gün) bırakılır; ikinci toplantıda üye sayısı altmışa kadar olan barolarda en az üçte bir, dört yüze kadar olanlarda beşte bir, dört yüzden fazla olanlarda onda bir katılım aranır (m.87).
- Gündemde olmayan konuda karar verilemez; yeni bir toplantı kararı istisnadır (m.88).
Yönetim kurulu, başkan ve divan
| Organ | Oluşum | Süre | Kıdem şartı |
|---|---|---|---|
| Yönetim kurulu | Baro başkanı + en az 4 üye; 50–100 avukatlı barolarda 6, 101–250’de 8, 251’den fazlada 10 asıl üye ve aynı sayıda yedek | 2 yıl | 5 yıl (üye sayısı 100’den az barolarda aranmaz) |
| Baro başkanı | Genel kurulca gizli oyla | 2 yıl | 10 yıl (üye sayısı 100’den az barolarda aranmaz) |
| Başkanlık divanı | Başkan, başkan yardımcısı, genel sekreter, sayman | Yönetim kuruluna bağlı | 50’den fazla üyeli barolarda zorunlu |
| Disiplin kurulu | 250 avukata kadar 3, fazlasında 5 üye + 3 yedek | 2 yıl | Yönetim kurulu hükümleri kıyasen |
| Denetleme kurulu | En çok 3 asıl, 3 yedek denetçi | 2 yıl | Yönetim kurulu hükümleri kıyasen |
Avukatlığa engel bir suçtan hakkında son soruşturma açılmasına karar verilenler veya son beş yıl içinde kesinleşmiş kınama, para veya işten çıkarma cezası almış olanlar yönetim kurulu üyesi seçilemez (m.90/2). Görev süresi dolmadan ayrılan baro başkanının yerine, kalan süreyi tamamlamak üzere baro yönetim kurulu kendi üyeleri arasından başkan seçer (m.96/4). Yönetim kurulu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar verir; eşitlikte başkanın tarafı üstündür (m.93). Ardı ardına üç toplantıya özürsüz katılmayan üyenin üyeliği düşürülür (m.94).
Yönetim kurulu; staj ve levhaya kabul, nakil kararlarını verir, levhayı ve avukatlık ortaklığı sicilini tutar, disiplin kovuşturması açılmasına karar verir, adli yardım bürosunu kurar, ücret uyuşmazlıklarında sulha davet eder ve bütçeyi hazırlar (m.95). Baro başkanı baroyu temsil eder ve kararları yürütür (m.97).
Levha, nakil ve levhadan silinme
Her avukat, sürekli olarak avukatlık edeceği yerin baro levhasına yazılmak zorundadır; levhaya yazılan avukat, sürekli olmamak şartıyla ülkenin her yerinde avukatlık yapabilir (m.66). Başka baroya nakil, levhasına yazılmak istenen baronun yönetim kuruluna yazıyla istenir; bu baro avukatın borcunu ve disiplin durumunu önceki barodan sorar ve avukatın baroya borçlarını ödemesinden önce işlem yapılamaz (m.68–69). Nakil istemi reddedilir veya bir ay içinde karara bağlanmazsa avukat on beş gün içinde TBB’ye itiraz edebilir (m.70).
Levhadan silme kararını avukatın kayıtlı olduğu baro yönetim kurulu, avukatın yazılı cevabını ve dinlenmesini (veya çağrıya uymamasını) aradıktan sonra gerekçeli olarak verir; karar kesinleşinceye kadar avukat faaliyetine devam edebilir (m.71). Silinme sebepleri m.72’de sayılır:
- Kabul şartlarının sonradan kaybedilmesi veya ruhsatname tarihinde var olan engelin sonradan anlaşılması,
- Üç ay içinde büro açılmaması, büronun kapatılması veya baro bölgesi dışına taşınması,
- Baro ve TBB keseneklerinin veya staj kredisinin tebligata rağmen ödenmemesi,
- Avukatın meslekten isteğiyle ayrılması.
Sebep ortadan kalkınca avukat levhaya yeniden yazılma hakkını kazanır (m.73). Buna karşılık cezai veya disiplin kararıyla meslekten çıkarılanlar ile m.5/1-a’daki suçlardan kesin hüküm giyenlerin ruhsatnamesi iptal edilir ve adları bir daha yazılmamak üzere levhadan silinir (m.74).
Baro keseneğinin yıllık miktarını genel kurul belirler; Ocak ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir. 7249 ve 7445 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler sonucunda mesleğin ilk beş yılında baro keseneği alınmaz (m.65).
Türkiye Barolar Birliği
TBB uyulması zorunlu meslek kurallarını tespit eder (m.110/16, m.117/7), baro kararlarına karşı itirazları inceler (m.121/10), barolar arasındaki uyuşmazlıkları çözer, ruhsatname ve kimlikleri bastırır. TBB Başkanı protokolde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının yanında yer alır (m.111).
| TBB organı | Oluşum | Süre |
|---|---|---|
| Genel kurul | Her barodan 10 yıl kıdemli üyeler arasından gizli oyla seçilen üçer delege + her beş bin üye için birer ek delege; görevdeki baro başkanları ile TBB başkanlığı yapmış ve yapan avukatlar doğal üye | Delegeler 2 yıl |
| Yönetim kurulu | Birlik başkanı + 10 üye, 10 yedek | 4 yıl |
| Birlik başkanı | Genel kurulca kendi üyeleri arasından | 4 yıl |
| Başkanlık divanı | Başkan, iki başkan yardımcısı, genel sekreter, sayman | — |
| Disiplin kurulu | 7 üye + 7 yedek; en az dört üyenin aynı oyda birleşmesiyle karar | 4 yıl |
| Denetleme kurulu | 3 asıl + 3 yedek denetçi | 4 yıl |
TBB Genel Kurulu, baro seçimlerinin yapıldığı yılın Aralık ayında Ankara’da olağan toplantısını yapar. Yönetim kurulu doğrudan veya en az yirmi beş baronun yönetim kurulunun yazılı istemiyle olağanüstü toplantıya çağırır; olağanüstü toplantıda seçim yapılamaz (m.115). Genel kurul üyelerinin en az dörtte biri katılmadıkça toplanamaz (m.116). TBB adına alınacak kesenek, yıllık baro keseneğinin yarısını aşamaz (m.117/8).
Seçimler ve denetim
Baro ve TBB organ seçimleri yargı gözetiminde, ilçe seçim kurulu başkanı hâkimin denetiminde yapılır; oy verme “gizli oy, açık tasnif” esasına dayanır. Hâkim, sonuçları etkileyecek usulsüzlük tespit ederse o organla sınırlı olarak seçimi iptal eder ve bir ila iki ay arasında yeni seçim günü belirler (Ek m.3). Adalet Bakanlığı, baro ve TBB organlarının kanuna uygun çalışıp çalışmadığını ve mali işlemlerini adalet müfettişleri aracılığıyla denetler (Ek m.4).
Özet
- Barolar ve TBB tüzel kişiliği olan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır; amaç dışı faaliyet yasaktır.
- En az 30 avukatın bulunduğu il merkezinde baro kurulur; 5.000’den fazla avukatlı illerde 2.000 avukatla ikinci baro kurulabilir.
- Baronun 6 organı vardır; baro görevleri ücretsiz, TBB’nin başkan, divan üyeleri ücretlidir.
- Baro genel kurulu çift yıllarda Ekim’in ilk haftası toplanır; ilk toplantı yeter sayısı yarıdan bir fazladır.
- Baro organlarının süresi 2 yıl; yönetim kurulu için 5, başkan için 10 yıl kıdem (100’den az üyeli barolarda aranmaz).
- Levhadan silinme sebepleri m.72’de; sebep kalkınca yeniden yazılma mümkündür; m.74’te ise bir daha yazılmamak üzere silinme söz konusudur.
- TBB organları 4 yıl için seçilir; genel kurul Aralık’ta Ankara’da toplanır, olağanüstü toplantıda seçim yapılamaz.
- Seçimler yargı gözetiminde yapılır; Adalet Bakanlığı idari ve mali denetim yetkisine sahiptir.