Genel kurul, pay sahiplerinin şirket işlerine ilişkin haklarını kullandıkları organdır (TTK m.407/1). Anonim şirkette yönetim kurulu ve genel kurul arasındaki yetki paylaşımı Kanunla belirlenmiş ve büyük ölçüde emredici kılınmıştır. Genel kurul konusunda sınavlarda en çok çağrı süreleri, nisaplar, azlık hakları ve iptal davası ile butlan arasındaki farklar sorulur.
Görev ve yetkiler
Genel kurul, Kanunda ve esas sözleşmede açıkça öngörülen hâllerde karar alır (m.408/1). Bazı yetkiler başka bir organa devredilemez:
Aynı fıkra, kanundaki istisnalar dışında denetçinin seçimi ve görevden alınmasını; finansal tablolar, yıllık rapor, kâr kullanımı, kâr ve kazanç paylarının belirlenmesi ve yedek akçelerin kullanılmasına dair kararları; kanundaki istisnalar dışında şirketin feshini ve önemli miktarda şirket varlığının toptan satışını da devredilemez yetkiler arasında sayar.
Tek pay sahipli anonim şirkette bu pay sahibi genel kurulun bütün yetkilerine sahiptir; kararlarının geçerliliği yazılı olmalarına bağlıdır (m.408/3).
Toplantı türleri ve çağrı
Genel kurul olağan ve olağanüstü toplanır. Olağan toplantı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır; organların seçimi, finansal tablolar, yıllık rapor, kârın kullanımı ve ibra gibi konular burada görüşülür. Esas sözleşmede aksine hüküm yoksa genel kurul şirket merkezinin bulunduğu yerde toplanır (m.409).
Çağrıya yetkili olanlar
- Yönetim kurulu: süresi dolmuş olsa bile genel kurulu toplantıya çağırabilir; tasfiye memurları da görevleriyle ilgili konularda çağrı yapabilir (m.410/1).
- Tek pay sahibi: yönetim kurulunun devamlı olarak toplanamaması, toplantı nisabının oluşamaması veya yönetim kurulunun mevcut olmaması hâlinde mahkemenin izniyle çağrı yapabilir; mahkeme kararı kesindir (m.410/2).
- Azlık: sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri, gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek yönetim kurulundan genel kurulu çağırmasını veya gündeme madde eklemesini noter aracılığıyla isteyebilir. Esas sözleşme bu hakkı daha az paya sahip olanlara da tanıyabilir (m.411/1, 3). Yönetim kurulu kabul ederse genel kurul en geç kırk beş gün içinde yapılacak şekilde çağrılır (m.411/4).
İstem reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse aynı pay sahiplerinin başvurusu üzerine asliye ticaret mahkemesi toplantıya çağrıya karar verebilir ve çağrı için bir kayyım atar; karar kesindir (m.412).
Çağrının şekli ve gündem
Çağrı, esas sözleşmedeki şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanan ilanla, ilan ve toplantı günleri hariç toplantıdan en az iki hafta önce yapılır. Pay defterinde yazılı ve adresini bildirmiş pay sahiplerine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla bildirim yapılır (m.414/1).
Gündemi çağrıyı yapan belirler. Gündemde bulunmayan konular görüşülemez ve karara bağlanamaz; kanuni istisnalar saklıdır (m.413/1–2). En önemli istisnalar şunlardır:
- Yönetim kurulu üyelerinin görevden alınması ve yenilerinin seçimi, yılsonu finansal tablolarının görüşülmesi maddesiyle ilgili sayılır (m.413/3).
- Haklı sebep varsa yönetim kurulu üyeleri gündemde madde bulunmasa bile görevden alınabilir (m.364/1).
- Özel denetim istemi gündemde yer almasa bile genel kuruldan istenebilir (m.438/1).
Çağrısız genel kurul
Bütün payların sahipleri veya temsilcileri, aralarından biri itiraz etmedikçe çağrı usulüne uymadan genel kurul olarak toplanabilir ve toplantı nisabı korundukça karar alabilir. Bu toplantıda gündeme ancak oybirliği ile madde eklenebilir (m.416).
Toplantıya katılma ve temsil
Toplantıya yönetim kurulunun düzenlediği hazır bulunanlar listesinde adı bulunan pay sahipleri katılabilir (m.415/1). Katılma ve oy hakkı, payların veya pay senetlerinin bir yere depo edilmesi şartına bağlanamaz (m.415/4). Murahhas üyelerle en az bir yönetim kurulu üyesinin toplantıda hazır bulunması şarttır; denetçi de genel kurulda hazır bulunur (m.407/2). Bakanlık izniyle kurulan şirketlerin genel kurullarında Bakanlık temsilcisi bulunur; diğer şirketlerde hangi hâllerde temsilci bulunacağı yönetmelikle belirlenir (m.407/3).
Pay sahibi genel kurula kendisi katılabileceği gibi pay sahibi olan veya olmayan bir kişiyi temsilci olarak gönderebilir; temsilcinin pay sahibi olmasını öngören esas sözleşme hükmü geçersizdir (m.425/1). Anonim şirket genel kurullarına elektronik ortamda katılma ve oy verme fizikî katılmanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur; pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde bu sistem zorunludur (m.1527/5).
Toplantı ve karar nisapları
Esas sözleşme değişikliklerinde ağırlaştırılmış nisaplar uygulanır (m.421):
| Karar | Toplantı nisabı | Karar nisabı |
|---|---|---|
| Olağan kararlar | Sermayenin 1/4’ü; ikinci toplantıda nisap aranmaz | Mevcut oyların çoğunluğu |
| Esas sözleşme değişikliği (genel) | Sermayenin en az yarısı; ikinci toplantıda en az 1/3’ü | Mevcut oyların çoğunluğu |
| Bilanço zararlarını kapatmak için yükümlülük koyma; merkezin yurt dışına taşınması | Sermayenin tamamı | Oybirliği |
| İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi; imtiyazlı pay oluşturulması; nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması | — | Sermayenin en az %75’inin olumlu oyu |
Genel esas sözleşme değişikliği nisaplarını düşüren veya nispî çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir; oybirliği ve %75 nisaplarına ilk toplantıda ulaşılamazsa sonraki toplantılarda da aynı nisap aranır (m.421/1, 4). İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi veya imtiyazlı pay oluşturulmasına olumsuz oy veren nama yazılı pay sahipleri, kararın ilanından itibaren altı ay boyunca devir kısıtlamalarıyla bağlı değildir (m.421/6).
Finansal tabloların görüşülmesi, sermayenin onda birine (halka açık şirkette yirmide birine) sahip pay sahiplerinin istemiyle genel kurul kararına gerek olmaksızın bir ay sonraya ertelenir (m.420/1). Genel kurul kararları toplantıda bulunmayan veya olumsuz oy veren pay sahipleri hakkında da geçerlidir (m.423).
Oy hakkı
Pay sahipleri oy haklarını paylarının toplam itibarî değeriyle orantılı kullanır; tek paya sahip olan da en az bir oya sahiptir, ancak birden fazla paya sahip olanların oy sayısı esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir (m.434/1–2). Oy hakkı, payın kanunen veya esas sözleşmeyle belirlenmiş en az tutarının ödenmesiyle doğar (m.435).
Oydan yoksunluk: Pay sahibi; kendisi, eşi, alt ve üstsoyu veya bunların ortağı olduğu şahıs şirketleri ya da hâkimiyetleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya bir davaya ilişkin müzakerelerde oy kullanamaz. Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimde görevli imza yetkilileri, kendi ibralarına ilişkin kararlarda paylarından doğan oyu kullanamaz (m.436). Oyda imtiyaz ise esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası açılması kararlarında kullanılamaz (m.479/3).
Genel kurul kararlarının sakatlığı
İptal
Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir (m.445).
İptal davası açabilecek kişiler sınırlı sayıdadır (m.446):
- Toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi;
- Toplantıda bulunsun ya da bulunmasın, çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, yetkisiz kişilerin toplantıya katılıp oy kullandığını veya kendisinin haksız olarak katılımdan ya da oydan men edildiğini ve bu aykırılıkların karara etkili olduğunu ileri süren pay sahibi;
- Yönetim kurulu;
- Kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğunu doğuracaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri.
Butlan
Butlan için Kanun bir dava süresi öngörmemiştir ve sayım “özellikle” ifadesiyle örnek niteliğindedir.
| İptal (m.445) | Butlan (m.447) | |
|---|---|---|
| Sakatlık | Kanun, esas sözleşme veya dürüstlük kuralına aykırılık | Vazgeçilmez hakları ortadan kaldıran, temel yapıyı bozan, sermayeyi korumaya aykırı kararlar |
| Süre | Karar tarihinden itibaren 3 ay (hak düşürücü) | Kanunda süre öngörülmemiş |
| Dava açabilecekler | m.446’da sayılanlar | Hukuki yararı bulunan herkes ileri sürebilir (öğretide baskın görüş) |
| Karar verilene kadar | Karar geçerli ve hüküm doğurur | Karar baştan hükümsüz |
Ortak usul hükümleri
Yönetim kurulu davanın açıldığını ve duruşma gününü ilan eder ve internet sitesine koyar. İptal davasında üç aylık süre dolmadan duruşmaya başlanamaz; birden fazla dava birleştirilerek görülür. Mahkeme, şirketin istemi üzerine davacıdan teminat isteyebilir (m.448). Mahkeme yönetim kurulunun görüşünü aldıktan sonra kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir (m.449). Kesinleşen iptal veya butlan kararı bütün pay sahipleri hakkında hüküm doğurur (m.450). Kötüniyetle dava açanlar şirketin zararından müteselsilen sorumludur (m.451).
Özet
- Esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu ve denetçi seçimi, finansal tablolar ve kâr, fesih ve önemli varlık satışı genel kurulun devredilemez yetkileridir (TTK m.408/2).
- Olağan genel kurul faaliyet dönemi sonundan itibaren 3 ay içinde yapılır; çağrı toplantıdan en az 2 hafta önce ilanla yapılır.
- Azlık (1/10, halka açıkta 1/20) çağrı ve gündem isteyebilir; 7 iş günü cevap yoksa mahkemeye başvurur (m.411–412).
- Genel toplantı nisabı sermayenin 1/4’üdür; ikinci toplantıda nisap aranmaz; kararlar mevcut oyların çoğunluğuyla alınır.
- Esas sözleşme değişikliği için sermayenin yarısı, ikinci toplantıda 1/3’ü aranır; bazı değişikliklerde oybirliği veya %75 gerekir (m.421).
- Kişisel işlerde ve kendi ibrasında pay sahibinin oy hakkı yoktur (m.436).
- İptal davası karar tarihinden itibaren 3 ay içinde açılır; açabilecek kişiler sınırlıdır (m.445–446). Butlan sebepleri m.447’de örnek olarak sayılmıştır.