Avukatlık meslek kuralları, avukatın müvekkiliyle, meslektaşlarıyla, yargı mensuplarıyla, karşı tarafla ve toplumla ilişkilerinde uyması gereken davranış ölçütleridir. Bu kurallar TBB tarafından ayrı bir metin hâlinde belirlenmiştir; ancak Avukatlık Kanunu hem bu metne bağlayıcılık kazandırır hem de kuralların önemli bir kısmını kendi içinde, özellikle 7571 sayılı Kanunla yenilenen m.135’teki disiplin sebepleri arasında açıkça sayar. Bu notta kurallar, Avukatlık Kanunu’ndaki karşılıkları üzerinden anlatılmaktadır.
Meslek kurallarının dayanağı ve bağlayıcılığı
Meslek kurallarını belirleme yetkisi TBB’ye aittir. TBB’nin görevleri arasında “uyulması zorunlu meslek kurallarını tespit ve tavsiye etmek” (m.110/16), TBB Genel Kurulunun görevleri arasında da “uyulması zorunlu meslek kurallarını tespit etmek” (m.117/7) sayılmıştır. Bu kuralların bağlayıcılığı m.34’ten gelir.
Meslek kurallarına aykırılığın yaptırımı disiplin cezasıdır. 7571 sayılı Kanundan önce disiplin cezaları büyük ölçüde genel ifadelere dayanıyordu; yeni m.135 ise meslek kurallarının pek çoğunu eylem eylem sayarak hangi cezayı gerektirdiğini belirlemiştir. Stajyerler de meslek kurallarına uymak zorundadır (m.23/2). Kurulların ceza verirken gözeteceği amaç da kanunda yazılıdır: avukatlık onurunu, düzen ve gelenekleri ile meslek kurallarını ve itibarını korumak (m.158/2).
Temel ilkeler
Bağımsızlık ve kamu hizmeti
Avukatlık kamu hizmeti ve serbest bir meslektir; avukat yargının kurucu unsuru olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder (m.1). Bağımsızlık ilkesinin Kanundaki yansımaları şunlardır:
- Avukatlıkla birleşemeyen işlerin yasaklanması (m.11) ve bu işlerle uğraşmanın kınama gerektirmesi (m.135/2-e),
- Büronun mesleğin bağımsızlığına ve görevin vakarına uygun bulundurulmaması (uyarma, m.135/1-b) ve büronun mesleğe yabancı iş ve amaçlara tahsis edilmesi (kınama, m.135/2-d),
- Avukatın başka mevki ve imkânlarını meslekte avantaj sağlamak için kullanması veya kişisel anlaşmazlıklarında avukatlık sıfatından yararlanması (uyarma, m.135/1-h),
- İddia ve savunmanın hukuki çerçevesinin dışına çıkarak anlaşmazlığın tarafı gibi davranması (uyarma, m.135/1-g).
Sır saklama ve güven
Sır saklama yükümlülüğü (m.36) meslek kurallarının çekirdeğidir. Avukatlık görevi veya baro organlarındaki görev dolayısıyla öğrenilen hususların açığa vurulması kınama sebebidir (m.135/2-b). Müvekkil izin verse bile avukat tanıklıktan çekinebilir.
Reklam yasağı
Yasak ortak avukatlık bürosu ve avukatlık ortaklığına da uygulanır; esasları TBB yönetmelikle belirler (m.55/2-3). Reklam yasağının ihlali kınama gerektirir (m.135/2-a). Buna yakın bir yeni hüküm de, mesleğiyle ilgili bir iş için çevrim içi mecralar dâhil kişilerle ısrarlı biçimde iletişim kurmak veya kurmaya çalışmaktır; bu da kınama sebebidir (m.135/2-s). Ücret veya çıkar karşılığında iş getirtmek (m.48) ise suçtur; HAGB para cezası, mahkûmiyet işten çıkarma gerektirir.
Müvekkille ilişkiler
| Kural | Kanundaki karşılığı | Disiplin karşılığı |
|---|---|---|
| Yolsuz işi, çıkar çatışmasını reddetmek | m.38 | Kınama (m.135/2-f) |
| İşi sonuna kadar takip etmek | m.171/1 | Kınama (m.135/2-f) |
| Kanuni bir hakkın kullanımını engelleyecek biçimde müvekkile işin aşamaları hakkında bilgi vermemek | — | Kınama (m.135/2-l) |
| Özen yükümlülüğünü ihlal ederek hak kaybına sebep olmak | m.34 | Kınama (m.135/2-m) |
| Müvekkilin parasını hapis hakkı sınırını aşarak vermemek | m.166 | Kınama (m.135/2-o) |
| Masraf alıp dava açmamak veya masrafı iade etmemek | m.173 | Kınama (m.135/2-r) |
| Haklı sebepsiz çekildiği işte ücret istemek, peşin ücreti iade etmemek | m.174 | Kınama (m.135/2-p) |
| Tahsilatı makul sürede icra dosyasına bildirmemek | — | Uyarma (m.135/1-r) |
| Gerekmediği hâlde ilamlı alacağı kalemlere bölerek takip yapmak | — | Uyarma (m.135/1-s) |
| Dosya tutmamak, dosya saklama yükümlülüğünü ihlal | m.39, m.52 | Uyarma (m.135/1-l) |
Ücret konusunda meslek kuralları kanuni sınırlarla örtüşür: asgari tarifenin altında veya kanuni azami ücretin üstünde ücret belirlemek ya da iş elde etmek için yargılama veya icra giderlerini üstlenmek kınama gerektirir (m.135/2-n). Ücretsiz iş alındığında bunun baroya bildirilmemesi uyarma sebebidir (m.135/1-m).
Meslektaşlarla ilişkiler
Meslek dayanışması meslek kurallarının en ayırt edici yönüdür. Yeni m.135 bu alanda şu davranışları açıkça disiplin sebebi saymıştır:
- Meslektaşlarla ilişkilerde meslek dayanışmasına ve onuruna uymayan davranış (uyarma, m.135/1-e),
- Meslektaşların mesleki tutumlarına ilişkin eleştirileri kamuoyuyla paylaşmak veya bir meslektaş hakkında küçük düşürücü ifade kullanmak (uyarma, m.135/1-f),
- İşi kabul etmeden önce, aynı işte daha önce vekâlet verilmiş avukata bilgi vermemek (uyarma, m.135/1-k),
- Meslektaşının dilekçesini rızası dışında aynen kopyalamak (uyarma, m.135/1-u),
- Meslektaşına fiilî saldırı (para cezası, m.135/3-f).
Baro veya TBB tarafından verilen görevleri (örneğin adli yardım veya zorunlu müdafilik) haklı sebep olmadan kabul etmemek uyarma (m.135/1-n), kabul edilen bu görevlerde gereken özeni göstermemek kınama (m.135/2-g) gerektirir.
Stajyer ve ücretli avukatlar
Yeni düzenleme, büro içi ilişkileri de meslek kuralı olarak kanunlaştırmıştır. Stajyerin çalışma şeklini ve süresini zorunlu staj eğitim programına uygun belirlememek, iyi yetişmesi için gerekli özeni göstermemek (m.135/1-ı) ile bürosunda ücretle çalışan avukatlara eşitlik ilkesine aykırı davranmak, onların bağımsızlığını gözetmemek veya iş tanımını ve ücretini mesleğin itibarına uygun belirlememek (m.135/1-j) uyarma sebebidir.
Yargı mensupları, karşı taraf ve toplumla ilişkiler
- Yargı ve adliye çalışanları: Hâkim ve savcılarla (m.135/1-c) ve yazı işleri, icra dairesi gibi mercilerin görevlileriyle (m.135/1-d) ilişkilerde meslek onur ve vakarına aykırı davranmak uyarma gerektirir. Mesleki çalışmalarda hukukla ilgisiz açıklamalar yapmak da uyarma sebebidir (m.135/1-a).
- Duruşma düzeni: Mazeretsiz duruşmaya katılmamak, cübbesiz duruşmaya çıkmak veya ses ve görüntü aktarımıyla yapılan duruşmaya yargılamanın saygınlığına uygun olmayan bir ortamdan katılmak uyarma sebebidir (m.135/1-o, v).
- Karşı taraf: Avukatla temsil edilen karşı tarafla avukatı olmadan görüşmek, avukatı olmayan karşı tarafla görüştüğünde ise bunu müvekkiline bildirmemek uyarma gerektirir (m.135/1-p).
- Danışma yeri: Avukat bürosu dışında, mahkeme salonunda veya adliyede iş sahibiyle danışma yapamaz ve iş kabul edemez (m.51).
- Toplumun güveni: Kendisinin ve mesleğin itibarını veya toplumun mesleğe güvenini zedeleyecek tutum ve davranışlar kınama sebebidir (m.135/2-c). Avukatlık kimliğini veya yetkilerini hukuka aykırı olarak başkalarına kullandırmak da kınama gerektirir (m.135/2-t).
Özet
- Meslek kurallarını TBB belirler (m.110/16, m.117/7); m.34 bu kuralları bağlayıcı kılar, ihlalin yaptırımı disiplin cezasıdır.
- 7571 sayılı Kanunla meslek kurallarının önemli bir bölümü m.135’te tek tek disiplin sebebi olarak sayılmıştır.
- Bağımsızlık: avukat uyuşmazlığın tarafı gibi davranamaz, başka mevkilerini mesleğinde avantaja çeviremez.
- Reklam yasağı ve çevrim içi mecralar dâhil ısrarlı iletişim kınama; iş getirme aracılığı suçtur.
- Müvekkile bilgi vermemek, özensizlikle hak kaybı, masraf alıp dava açmamak kınama; tahsilatı bildirmemek uyarma gerektirir.
- Meslektaşı kamuoyu önünde eleştirmek, önceki avukata bilgi vermeden iş almak, dilekçesini kopyalamak uyarma; fiilî saldırı para cezasıdır.
- Avukatı olan karşı tarafla avukatı olmadan görüşülmez; stajyer ve ücretli avukata karşı özen ve eşitlik ödevi vardır.