İdari yargıda 6545 sayılı Kanunla getirilen üç dereceli bir kanun yolu sistemi uygulanmaktadır: İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı bölge idare mahkemesinde istinaf, belirli davalarda ise bölge idare mahkemesi kararlarına karşı Danıştayda temyiz. Bunlara olağanüstü yollar olan kanun yararına temyiz ve yargılamanın yenilenmesi eklenir. “Karar düzeltme” yolu 6545 sayılı Kanunla kaldırılmıştır (m.54 mülga). 31.7.2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, istinaf merciinin vereceği kararları (m.45/3 ve 45/5) ve temyiz edilebilecek kararları (m.46) yeniden düzenlemiştir. Aşağıdaki anlatım güncel metne dayanır.
İstinaf
Kapsam, merci ve süre
Aynı fıkranın ikinci cümlesine göre, konusu kanunda gösterilen parasal sınırı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında idare ve vergi mahkemelerinin verdiği kararlar kesindir; bunlara karşı istinafa gidilemez. Bu sınır, Ek m.1 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (Ek m.1/2).
İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. Dilekçedeki hitap ve isteme bakılmaksızın, istinafa tabi kararlara yönelik başvurular bölge idare mahkemesine gönderilir (m.45/2). Kararı veren veya karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf incelemesinde bulunamaz (m.45/7). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda (ihale işlemleri, acele kamulaştırma, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları gibi m.20/A’da sayılanlar) istinaf yolu kapalıdır; bu davalarda nihai kararlara karşı on beş gün içinde doğrudan Danıştayda temyize gidilir (m.45/8, m.20/A-2-g).
Bölge idare mahkemesinin vereceği kararlar
| Sonuç | Hâl | Hüküm |
|---|---|---|
| İstinaf başvurusunun reddi | Karar hukuka uygunsa; sonuç doğru olup gerekçe yanlış veya eksikse gerekçe değiştirilerek; maddi yanlışlık düzeltilebiliyorsa düzeltilerek | m.45/3 |
| Kaldırma ve esas hakkında yeniden karar | İlk derece kararı hukuka uygun değilse (genel kural) | m.45/4 |
| Kaldırma ve dosyanın geri gönderilmesi | Yalnızca m.45/5’te sayılan usul eksiklikleri | m.45/5 |
7589 sayılı Kanunla değişik m.45/5’e göre bölge idare mahkemesi şu hâllerde kararı kaldırır ve dosyayı kararı veren mahkemeye kesin olarak gönderir:
- ilk inceleme üzerine verilen kararlar ile usule ilişkin diğer nihai kararlara karşı istinafı haklı bulması,
- davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme ya da reddedilmiş veya yasaklı hâkim tarafından bakılması,
- dilekçe reddi gerekirken dava hakkında karar verilmesi,
- dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilmesi,
- talep hakkında karar verilmemesi veya eksik hükümle karar verilmesi,
- keşif veya bilirkişi incelemesi gerektiği hâlde yaptırılmaması,
- duruşma gerektiği hâlde yapılmaması.
Son iki hâlde bölge idare mahkemesi eksikliği kendisi gidererek de karar verebilir. Bu sayılanlar dışında dosya geri gönderilemez.
Bölge idare mahkemesinin temyize açık olmayan kararları kesindir; dosyayla birlikte ilk derece mahkemesine gönderilir ve yedi gün içinde tebliğe çıkarılır (m.45/6).
Temyiz
Temyize açık kararlar
7589 sayılı Kanunla m.46 iki fıkralı hâle getirilmiştir. Birinci fıkraya göre Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıdaki davalarda verdiği kararlar, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir:
- düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları;
- konusu kanunda gösterilen parasal sınırı aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkındaki davalar;
- belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarma sonucunu doğuran işlemlere karşı iptal davaları;
- belli bir ticari faaliyeti süresiz veya otuz gün ya da daha uzun süre engelleyen işlemlere karşı iptal davaları;
- müşterek kararnameyle yapılan ve daire başkanı ile üstü kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemlerine karşı iptal davaları;
- imar planları ve parselasyon işlemlerinden doğan davalar;
- maden, taşocağı, orman, jeotermal kaynak ve doğal mineralli sulara ilişkin davalar;
- ülke çapında yapılan öğrenim, meslek veya kamu hizmetine giriş sınavlarına ilişkin davalar;
- düzenleyici ve denetleyici kurulların görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili kararlarına karşı davalar;
- kıyı tesisleri, yap-işlet-devret, serbest bölgeler, toprak koruma, Boğaziçi ile tabiat ve kültür varlıklarının korunmasına ilişkin m.46/1’de sayılan diğer davalar.
7589 ile gelen yeni temyiz imkânı
Bu hükümle, ilk derece kararını kaldırıp esas hakkında yeniden karar veren bölge idare mahkemesi kararları, dava türü m.46/1’de sayılmasa da temyize açılmıştır. Ancak şu dava ve işlerde kaldırma üzerine yeniden karar verilse bile temyiz yolu kapalıdır (m.46/2-a–f): idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar; 4081, 3091 ve 6458 sayılı Kanunların uygulanmasından doğan davalar; miktar veya değeri m.46/1-b’deki temyiz sınırının altında kalan ve ilk derece kararı ile arasındaki fark istinaf sınırını geçmeyen kararlar; yalnızca vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararlar.
Temyiz usulü
Temyiz dilekçesi Danıştay Başkanlığına hitaben yazılır ve m.3’e uygun olmalıdır; eksiklik on beş gün içinde tamamlatılır, tamamlanmazsa temyiz isteminde bulunulmamış sayılır (m.48/1-2). Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf otuz gün içinde cevap verir. Süresinde temyiz etmemiş olan taraf, cevap dilekçesinde kararı temyiz edebilir; bu dilekçe temyiz dilekçesi yerine geçer (m.48/3). Harç ve giderler eksikse yedi günlük süre verilir; süresinde tamamlanmazsa temyiz edilmemiş sayılır (m.48/6).
Danıştayın temyiz merci olarak görevi, bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması şeklindeki hukuka aykırılıkların denetimiyle sınırlıdır (2575 s.K. m.23/a).
Danıştayın vereceği kararlar ve ısrar
Danıştay kararı hukuka uygun bulursa onar; sonuç doğru gerekçe yanlışsa gerekçeyi değiştirerek, düzeltilebilir maddi hatalar varsa düzelterek onar (m.49/1). Görev ve yetki dışında bir işe bakılması, hukuka aykırı karar verilmesi veya kararı etkileyebilecek usul hataları hâlinde kararı bozar (m.49/2).
Bozma üzerine bölge idare mahkemesi bozmaya uyabilir veya kararında ısrar edebilir (m.50/3). Israr kararının temyizi hâlinde konu, İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenir ve bu kurulların kararlarına uyulması zorunludur (m.50/5).
Olağanüstü kanun yolları
Kanun yararına temyiz
İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin kararları ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlarından yürürlükteki hukuka aykırı sonuç doğuranlar, ilgili bakanlığın göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Danıştay Başsavcısı tarafından kanun yararına temyiz edilebilir (m.51/1). Bozma kararı, kesinleşmiş kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz; Resmî Gazetede yayımlanır (m.51/2-3).
Yargılamanın yenilenmesi
m.53/1’de sayılan sebeplerle (yeni belge elde edilmesi, belgenin sahteliği, bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanı, hile, yetkisiz temsilci, çekinmesi gereken hâkimin katılması, önceki kesin hükme aykırı karar, AİHM ihlal kararı veya dostane çözüm/tek taraflı deklarasyon üzerine düşme kararı) yargılamanın yenilenmesi istenebilir. İstem, esas kararı veren mahkemece karara bağlanır.
| Sebep | Süre (m.53/3) |
|---|---|
| Önceki kesin hükme aykırı karar (h) | 10 yıl |
| AİHM kararı (ı) | AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl |
| Diğer sebepler | 60 gün |
Süreler, dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlar.
Kanun yolunda yürütmenin durdurulması
İstinaf veya temyiz yoluna başvurulması kararın yürütülmesini durdurmaz; inceleme merci teminat karşılığında yürütmeyi durdurabilir ve bu kararlar kesindir. Kararın bozulması yürütmeyi kendiliğinden durdurur (m.52).
Özet
- İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesinde istinafa gidilir; parasal sınırın altındaki kararlar kesindir.
- İstinafta kural kaldırma ve esas hakkında yeniden karardır; geri gönderme yalnız m.45/5’teki usul eksikliklerinde mümkündür.
- Temyiz, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile m.46/1’de sayılan davalarda bölge idare mahkemesi kararlarına karşı 30 gün içinde yapılır.
- 7589 ile eklenen m.46/2, ilk derece kararını kaldırarak yeniden karar veren bölge idare mahkemesi kararlarını temyize açmıştır; tek hâkim davaları gibi istisnalar saklıdır.
- Danıştay onar veya bozar; bölge idare mahkemesi bozmaya karşı ısrar edebilir, ısrarın temyizinde dava daireleri kurulu kararına uymak zorunludur.
- Kanun yararına temyiz Başsavcıya özgüdür ve kesinleşmiş kararın sonuçlarını etkilemez.
- Yargılamanın yenilenmesi süresi kural olarak 60 gün; kesin hükme aykırılıkta 10 yıl, AİHM kararında 1 yıldır.
- İvedi yargılama usulünde istinaf yoktur; 15 gün içinde doğrudan temyize gidilir.